Zaburzenia osobowości

 

Ta obszerna grupa chorób obejmuje problemy zachowania, które różnią się miedzy sobą nasileniem i charakterem.  Nie są skutkiem bezpośredniej sytuacji stresowej, są raczej wynikiem rozwoju nieelastycznych i nieprawidłowych wzorców osobowości i zachowania. Prowadzą do uporczywych, źle przystosowanych sposobów funkcjonowania w relacjach z innymi w związku z czym chory przeżywa wiele trudności, smutku i złości, ale także niezrozumienia tego co się dzieje wokół. Charakterystyczne dla zaburzeń osobowości jest olbrzymie cierpienie, z którym zmaga się chory. Chorzy znajdują różne sposoby by sobie z nim radzić, występuje one pod różnymi postaciami; maskowane zachowaniami agresywnymi, samouszkodzeniami czy omnipotencją, czasem obarczają cierpieniem innych, czasem próbują się odciąć, nawet do takiego stopnia, że nie czują nic.

W związku z głębokością i zróżnicowaniem choroby, leczenie często trwa wiele lat. Psychoanaliza i psychoterapia psychoanalityczna są najskuteczniejszymi formami terapii w przypadku tych zaburzeń.

Psychiatrzy i psycholodzy rozróżniają dwa rodzaje objawów:

  1. Egosyntoniczne – „gdy pacjenci nie rozpoznają, by  w nich samych było cokolwiek nieprawidłowego, co wymagałoby zmian; istniejące zaburzenia postrzegane są jako następstwa „ nie przystającego do nich” świata;
  2. Egodystoniczne  – „gdy pacjenci mogą doznawać przykrych  objawów wewnętrznych, wiedząc, że sami je wywołują; nie są jednak w stanie zmienić swojego zachowania”.    ( Scully, J. H. „Psychiatria”)

Obraz kliniczny zaburzeń osobowości:

  1. Osoby cierpiące z powodu zaburzeń osobowości mają kłopoty w miejscu pracy. często zmieniają posady, nie potrafią czerpać satysfakcji z pracy, pracują na stanowiska poniżej swoich możliwości.
  2. U tych osób spotykamy się z brakiem związków społecznych. Natomiast jeśli są, to są bardzo słabe. Czasem zachowanie osób z zaburzeniami osobowości jest bardziej odczuwalne i uciążliwe dla innych, niż dla niej samej.
  3. Pacjenci poszukują czasem pomocy w zakresie choroby somatycznej
  4. Na ogół są mało odporni na stres.

Czasem, pojawienie się osoby z zaburzeniem osobowości w gabinecie psychoterapeutycznym podyktowane jest sytuacją kryzysową. Często wtedy, motywacją do podjęcia terapii jest chęć przywrócenia, dobrze do tej pory funkcjonujących obron, a nie chęć zmiany. Innymi słowy, pacjent często chce by było tak jak było wcześniej,  chce przywrócić stan sprzed sytuacji kryzysowej. Często jest to niemożliwe, poza tym jeśli to jest jedyna motywacja do terapii to należy się zastanowić nad przyjęciem pacjenta. Taka chęć u pacjenta może wynikać z ogromnego lęku związanego z utratą i trudnością jej uznania.

Możemy wyróżnić kilka rodzajów zaburzeń osobowości:

  1. Schizoidalne  – najbardziej widocznym objawem i, wydaje mi się najsilniej obecnym, mającym największe znaczenie jest wycofywanie się pacjenta z kontaktów z innymi oraz spłycenie afektu, ograniczony sposób wyrażania emocji. Taki pacjent nie koniecznie widzi potrzebę by nawiązywać relacje z ludźmi, nie czerpie też z tego żadnej radości. W związku z tym prowadzi życie samotnika. Nie nawiązuje relacji seksualnych, nie jest też zainteresowany seksem. Rzadko czerpie przyjemność z czegokolwiek. Ostatnimi czasy obserwuje się ważną zmianę w rozłożeniu poszczególnych zaburzeń w skali i społeczeństwa. Zaburzenia schizoidalne dotykają coraz większe grupy osób.
  2. Paranoidalne – najbardziej widocznym objawem jest nieuzasadniona, nadmierna podejrzliwość wobec innych wraz z poczuciem o byciu wykorzystywanym lub oszukiwanym przez inne osoby. Obawa przed mściwością innych. Urojenia, myśli ksobme. Nawracające podejrzenia dotyczące wierności partnera lub partnerki. Obawa przed upokorzeniem przez innych jest elementem bardzo mocno motywującym działania chorego. U chorych nie stwierdza się psychozy. Osobom z tym zaburzeń łatwiej łączyć się w grupy religijne, pseudonaukowe, quasi-polityczne, które izolują się od społeczeństwa, często postrzegające innych jako wrogów. Tym samym często stają się obiektem wrogiego nastawienia.
  3. Antyspołeczne – osoby dotknięte tym zaburzeniem wykazują obecnie i w przeszłości częste zachowania, w których dochodziło do pogwałcenia norm społecznych i praw innych osób. charakterystyczne jest nieliczenie się z uczuciami innych, egocentryzm, wysokie oczekiwania, które stawiane są osobom z otoczenia. Raczej nie doświadczają poczuć winy i lęku. Agresywne zachowania i drażliwość są jednym z częstych objawów. Brak poczucia odpowiedzialności lub wyraźnie zmniejszone poczucie odpowiedzialności przejawia się u tych pacjentów częstymi zmianami pracy, w skutek jej utraty, zaniedbań. Duża obojętność wraz ze skłonnością do manipulacji czyni z chorych z tym zaburzeniem, osoby, z którymi trudno żyć na co dzień.
  4. Borderline – główna cechą charakterystyczną jest niestabilność i impulsywność kontaktach międzyludzkich, oprócz tego skupienie na sobie i zmienny nastrój. Niestabilne kontakty z otoczeniem są wynikiem braku stabilnego poczucia tożsamości i silnie odczuwanego przez chorego poczucia zagubienia i pustki. Duża niepewność siebie jest przyczyną lęków o bycie opuszczonym w obecnym życiu, przez partnera, przyjaciół itd. Takie osoby mają często doświadczenie bycia w kilku intensywnych ale i burzliwych związkach. Zazwyczaj duży poziom idealizacji i wyobrażeń co do osoby partnera, na początku związku, po jakimś czasie i w kontakcie z realnością upada, co powoduje odczuwanie ogromnego rozczarowania i żalu. Niestabilność uczuciowa, impulsywność przejawia się w ryzykownych zachowaniach takich jak: hazard, ryzykowne kontakty seksualne, zażywanie narkotyków. Czasem pacjenci mają za sobą kilka prób samobójczych lub samookaleczeń.
  5. Narcystyczne – główną cechą jest wyolbrzymione poczucie własnego znaczenia, przy jednoczesnej dużej wrażliwości na krytykę. Charakterystyczna jest koncentracja chorych na powierzchowności. Postawa wyższościowa przejawia się zarówno w fantazjach jak i w zachowaniu. Zaabsorbowanie fantazjami na temat osiągnięcia wielkiego sukcesu, władzy, świetności, idealnej miłości sprawia, że chory oddala się od rzeczywistości. Oczekuje przy tym też podziwu ze strony innych i bycia traktowanym w uprzywilejowany sposób. Manipulacja i wykorzystywanie innych, jako skutek obniżenia zdolności do empatii, jest jednym z preferowanych sposobów dążenia do celu. Czasem sytuacje zagrażające poczuciu wielkościowości sprawiają, że chory podupada na zdrowiu fizycznym. Taki chory oczekuje wtedy specjalnego traktowania i opieki.
  6. Obsesyjno – kompulsywne – charakterystycznymi cechami dla chorych są: mała elastyczność w działaniu, trudności w wyrażaniu ciepłych i czułych uczuć. Nadmierne skupienie się na drobnych szczegółach, trudności w odstąpieniu od przekonań, zachowań i procedur. Inną cechą jest perfekcjonizm, który utrudnia wykonanie zadania, które, nierzadko w konsekwencji zostaje całkowicie zaniechane. Dostosowywanie się do wymagań otoczenia, zmniejszenie spontaniczności i skuteczności podejmowanych decyzji. Takie osoby lepiej funkcjonują w zawodach, sytuacjach w których wymagana jest pewna powtarzalność zachowań, drobiazgowość, a które nie wymagają intensywnych kontaktów z innymi.

Powyższe krótkie opisy, charakteryzujące główne cechy części zaburzeń osobowości nie są opisami, mającymi charakter diagnostyczny. Jest to także cześć sklasyfikowanych, różnych rodzajów zaburzeń osobowości.